Cushing

Het syndroom van Cushing omvat een grote groep van klachten en verschijnselen die aangeven dat er een (langdurige) te hoge blootstelling is (geweest) aan glucocorticoïden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een exogeen en een endogeen syndroom van Cushing.

  • Exogeen: door gebruikt van glucocorticoïden.
  • Endogeen: excessieve productie van cortisol, hierbij wordt onderscheid gemaakt in een ACTH afhankelijke (hypofysair en ectopisch) en ACTH onafhankelijke vorm.

De meest voorkomende oorzaak van het syndroom van Cushing is het gebruik van glucocorticoïden (exogeen syndroom van Cushing). Het kan ontstaan door glucocorticoïden die oraal, topicaal of via inhalatie of injectie worden gebruikt. De meest voorkomende oorzaak van endogene Cushing is de ziekte van Cushing (ACTH producerend hypofyse adenoom) in 70% van de gevallen. Cortisol producerende bijnieradenomen of ectopische ACTH producerende tumoren komen minder vaak voor (10-15%). Ectopische Cushing wordt m.n. veroorzaakt door neuro-endocriene tumoren (bronchus, thymus, pancreas), kleincellig longcarcinoom, feochromocytoom, medullair schildkliercarcinoom en neuro-endocriene prostaat carcinomen.  Ectopische secretie van CRH komt voor in <1% van de gevallen van een endogene Cushing. ACTH-onafhankelijke macronodulaire bijnier hyperplasie is verantwoordelijk voor 1% van de gevallen. De ziekte van Cushing komt meestal sporadisch voor. Het kan onderdeel zijn van een genetisch syndroom.
Voorbeelden hiervan zijn:

  • Een typische verdeling van vet: vetopstapeling rond de buik (centrale obesitas) en de nek (buffalo hump)
  • Spierafbraak met als gevolg dunne armen en benen en verminderde spierkracht
  • Gewichtstoename
  • Een rond en opgeblazen gezicht (moonface)
  • Hoge bloeddruk
  • Een te hoog suikergehalte in het bloed (suikerziekte)
  • Acne van de huid
  •  Dunne en broze huid, waarbij sneller dan normaal blauwe plekken ontstaan
  • Zwangerschapsstrepen op de buik en billen (striae)
  • Vermoeidheid
  • Slaapproblemen
  • Geheugen en concentratieproblemen
  • Menstruatieproblemen bij vrouwen en verminderde vruchtbaarheid
  • Brozere botten (verminderde botdichtheid)
  • Stemmingswisselingen, zoals een depressie, euforie of een psychose

De kwaliteit van leven van mensen met Cushing is vaak verminderd. Daarnaast bestaat er een hogere kans op hart- en vaatziekten. Ondanks behandeling kunnen er soms klachten blijven bestaan. Welke klachten dit zijn en de ernst ervan is voor ieder mens anders. Het lichaam moet na de behandeling langzaam ontwennen van de hoge cortisolgehaltes die aanwezig waren.
De meest voorkomende oorzaak van Cushing is het gebruik van medicijnen die cortisol bevatten, maar het is niet duidelijk hoe vaak deze vorm van Cushing precies voorkomt. Geschat wordt dat 1.2-2.4 op de miljoen mensen per jaar de ziekte van Cushing krijgen. Het syndroom van Cushing veroorzaakt door een cortisol producerend gezwel in de bijnier komt voor bij 0.6 per miljoen mensen. Dit komt neer op ongeveer 50 nieuwe patiënten met Cushing per jaar in Nederland.